Томат/С подвязкой к вертикальной опоре хозяйство �klim �ste�i Domates bitkisi gece ile gündüz s�cakl�klar� aras�nda 10-15 °C’lik fark görülen geçi� yöreleri ile kara iklimini sever. Esasen gen merkezine bakt���m�z zaman bu özelli�ini görürü. Bitki yüksek hava neminden ho�lanmaz. Ancak kök çevresinin düzenli su almas� bitkinin mükemmel geli�mesini ve ancak kök çevresinin düzenli su almas� bitkinin mükemmel geli�mesini ve yüksek verim yapmas�n� sa�lar. Domatesler en iyi geli�imini 15-28 °C aras�ndaki s�cakl�klarda gösterir. 30 °C’nin üzerindeki s�cakl�klarda da bitki geli�mesi sürer çiçeklenme meydana gelir, Ancak polen çimlenmesi kötüle�ir, polen tübü meydana gelse de yeterli derecede uzayamaz. Ve döllenme olu�mad��� için çiçek dökülür, partenokarpik küçük meyveler meydana gelir ve verim azal�r. Gece gündüz s�cakl�klar� aras�ndaki farkl�l�k hem meyve ba�lamay� olumlu yönde etkiler hemde olgunla�an meyvede renk maddeleri olu�umunu ve a/b renk de�erlerinin yükselmesini sa�lar. Meyvenin olgunla�mas� dönemindeki yüksek çevre rutubeti domatese musallat olan hastal�k ve zararl�lar�n artmas�na yol açar. Bitkinin büyüme döneminde yüksek nem olumlu etki yaparken meyve olgunla�mas� döneminde bu etki olumsuzlu�a döner. Toprak �ste�i Domates bitkisi toprak istekleri bak�m�ndan seçici bir bitki de�ildir. Derin bünyeli besin maddelerince zengin her toprakta ba�ar� ile yeti�tirilir. Hafif karakterli topraklarda ürün erken geli�ir, bitki daha k�sa ömürlü olur. Bu nedenle de verim daha dü�ük olur. Buna kar��l�k a��r killi topraklarda bitki geli�mesi ba�lang�çta yava� oldu�u halde bitki sürekli olarak geli�ip yeni sürgünler, yeni çiçekler, ve meyve meydana getirir. Dolay�s�yla bu topraklarda verim daha yüksektir. Bitki hastal�k ve zararl�lara kar�� daha dayan�kl�d�r. Killi topraklarda üretilmi� domates meyveleri daha güzel renk olu�tururlar ve daha uzun süre dayan�rlar. Bitki toprakta olu�an pulluk taban�na kar�� hassas bir yap� gösterir ve kökleri pulluk taban�n� k�ramaz. Bu nedenle bitkinin iyi bir kök geli�mesi göstermesi için toprakta olu�an pulluk taban�n�n mutlak k�r�lmas� gereklidir. Topra��n su tutma kapasitesinin yüksek olu�u bitki geli�mesi ve verimi olumlu olarak etkiler. Domates topra��n pH de�erinin 5.5-7 aras�nda olmas� gerekir. Ba�ar�l� bi domates üretimi için düzenli bir nöbetle�e yeti�tirme �artt�r. Topraktaki hastal�k etmenlerinin konsantrasyonu verimi önemli ölçüde etkiler. Domatesi yeti�tirilecek topra��n kök ur nematodlar�ndan temiz olmas� veya yeti�tirilecek çe�idin nematoda dayan�kl� olmas� gerekir. Yeti�tirilme �ekli 1.Toprak Haz�rl��� Ekim ve Dikim 2.Sulama 3.Bak�m ��leri 4.Olgunluk Hasat ve Depolama 5.Verim Toprak Haz�rl��� Ekim ve Dikim Domates ya yeti�tirilece�i tarlaya tohumlar�n� do�rudan ekerek yada fidelerini, fideliklerde yeti�tirildikten sonra üretimin yap�laca�� tarlaya �a��rtmak suretiyle olmak üzere iki �ekilde üretilir. Sulama Domates yeti�tiricili�inde sulama verime en çok etki yapan faktörlerden birisi, hatta birincisidir. Her�ey mükemmel olsa bile sulama yeterli ve düzenli de�ilse istenilen verime ula��lmaz. Sulaman�n istenilen �ekilde yap�labilmesi de tarlan�n tesviyesi ile yak�ndan ilgilidir. Tesviyesi iyi olmayan veya e�im derecesi fazla olan tarlalarda ba�ar�l� bir domates yeti�tirmek mümkün olamaz. Bu �ekilde tesviyesi kötü tarlalarda domates yeti�tiricili�i damlama sulama yöntemi kullan�larak yap�lmal�d�r. Domates tarlas�nda kar�k uzunluklar� bitkinin su almas�na çok önemli ölçüde etki eder. Kar�k uzunluklar� ayn� zamanda hasatta da maliyet, kalite ve verim üzerinde önemli etki yapar. Kar�k boyu 50 m den daha uzun olursa sulama dengesizlikleri ortaya ç�kar. Killi topraklarda bitkiler fazla su nedeniyle bo�ulurlar. Ayr�ca kar�klar�n uzun olmas� halinde toplama esnas�nda bitkiler çok h�rpalan�r. Çiçek ve ye�il meyve dökümleri meydana gelir. Bazen çe�ide ve bitki geli�mesine ba�l� olarak verim kayb� %20-30 gibi büyük miktarlara ula��r. A��r killi topraklarda kar�k boylar�n�n 20-30 m aras�nda tutulmas� daha do�ru olur. Domates ilk sulamada çok dikkat isteyen bir bitkidir. A��r karakterli topraklarda sulaman�n kar�klara bir bo� bir dolu �ekline yap�lmas� daha uygundur. A��r topraklarda sulama suyu bölünerek birkaç kar��a birden yava� olarak verilmemeli, bilakis bol su ile h�zl� bir �ekilde sulama yap�lmal�d�r. Aksi halde sulama ile bitki kökleri hava alamaz ve bitki bo�ulur. Bu �ekilde sudan zarar gören domates bitkileri hemen pörsür,, renk de�i�tirir ve bitki geli�mesi durur. Bitkiler uzun süre olduklar� büyüklerde kal�rlar. Verim bu durumda %50-80 aras�nda dü�ebilir. Fazla sudan zarar gören bitkiler ilk f�rsatta derince çapalanmal� ve toprak havaland�r�lmal�d�r. Çiftçilerimiz aras�nda bu olaya su kesmesi ad� verilir. Bitkiler daha sonraki sulamalarda suya kar�� bu kadar hassas de�ildir. Domates yeti�tirilecek tarlaya önceden dipkazan çekmek sulamadaki bu tehlikeleri azalt�r. Dipkazan ile toprakta olu�an pulluk taban� k�r�ld���ndan fazla su, bitki kökü çevresinde fazla oyalanmadan topra��n derinlerine gidece�inden bitki köklerinin bo�ulmas� önlenmi� olur. Ayn� zamanda bitki kökleri daha derinlere giderek oradaki su ve besin maddelerinden yararlan�r. Bitki daha iyi geli�ir ve daha uzun aral�klarla su ister. Sulama aral�klar�n�n uzamas� maliyeti dü�ürür. �laçlama bak�m ve hasat i�lerine daha çok zaman ayr�lmas�n� sa�lar. Tarlada yabanc� ot fazla ise ilk sulamadan hemen sonra kar�k içinde gezilebilir duruma gelince yabanc� ot çimlenmeleri ba�larken Sencor uygulamas� yap�l�r. Dekara 70 gr ilaç hesab� ile ilaç bitkilerin üstüne gelmeyecek �ekilde sulama kar�klar�n�n içi ilaçlan�r. �lac�n etkisi toprak yüzeyinde gözle görülmeyecek �ekilde bir film tabakas� olu�turmas� ile ortaya ç�kar. Çimlenen ve toprak yüzüne ç�kan tun ucu bu film tabakas�na çarparak kurur. Bu etkinin uzun süreli olmas� için ilaçlamadan sonra toprak yüzünde olu�an bu film tabakas�n�n y�rt�lmas� gerekir. Bu nedenle de ilaçlamadan sonra çapa yap�lmaz. Mecbur olmad�kça kar�klar içinde gezilmez. Bu dönemden sonra bitkiler bir yandan çok h�zl� bir �ekilde geli�irken bir yandan da çiçek ve meyve meydana getirirler. Bak�m i�leri Domates yeti�tiricili�inde bak�m i�leri uygulanan yeti�tirme �ekline ba�l� olarak önemli farkl�l�klar gösterdi�inden yeti�tirme �ekline göre bak�m i�lerinin nas�l ve ne zaman yap�ld��� yeti�tirme yöntemleri içinde ayr�nt�l� olarak aç�kland���ndan çapalama,sulama, gübreleme ve tar�msal sava��m konular�nda burada ayr�ca bilgi verilmemi�tir. Olgunluk, Hasat ve Depolama Domates üretiminde hasat, yeti�tirme amac�na pazar�n uzakl�k ve yak�nl���na çe�idin meyve özelliklerine göre beyaz olum döneminde ba�layarak k�rm�z� olum devresine kadar olan herhangi bir devrede yap�labilir. Küçük aile i�letmelerinde yap�lan sofral�k domates üretiminde hasat say�s� art�r�larak verimin artmas� sa�land��� gibi pazar�n kalite istekleri de kar��lan�r. Olgunla�an meyveleri üzerinden al�nan bitki yeni sürgünler ve çiçekler meydana getirerek verime devam eder. Üzerinde çok say�da olgun meyve bulunan bitki yeni sürgün meydana getirmede zorlan�r ve daha çabuk ya�lan�r. Buna kar��l�k sanayi domatesi üretiminde ise hasad�n mümkün oldu�u kadar az say�da yap�lmas� amaçlan�r. Böylece hasad�n maliyeti dü�er. Makineli hasat uygulanacaksa hasat bir defada yap�l�r. Hasat s�ras�nda çiçek ve meyvelerin dökülmemesi bilhassa özen göstermek gerekir. Ayr�ca hasad�n kar�klar a��r tavda iken yap�lmas� domates köklerinin çi�nenmesi nedeniyle bitkinin zarar görmesine neden olur, bundan özellikle kaç�nmak gerekir. Sanayi domatesi üretiminde hasat, daha sonraki hasatlar için yeni meyve olu�umunu ve verimi etkileyen önemli bir faktördür. Bu nedenle hasatta dikkat edilecek hususlar� da burada belirtmekte yarar görülmektedir. Hasat erkenci çe�itlerde iyi, orta ve geççi çe�itlerde ise 3-4 defada yap�lmaktad�r.Erkenci çe�itlerde bitki üzerindeki meyvelerin en az % 60-70’i olgunla��nca hasada gidilir. Kalan % 30-40 domates ikinci hasatta tamamen toplanacak hale gelince hasat edilir. Geççi çe�itlerde ise hasat say�s� bitki geli�mesi ve olgunla�maya ba�l� olarak üç veya dört defada yap�l�r. Hasat say�s�n�n azalmas� toplama esnas�nda bitkinin gördü�ü zarar� azalt�r. Hasatta dikkat edilmesi gereken hususlar� �öylece s�ralayabiliriz; • Tarla ya�ken hiçbir zaman hasat yap�lmamal�d�r. Bu bilhassa ilk hasatta önemlidir. Kar�klar içinde ya�ken gezmek bitki köklerinin bulundu�u k�sm�n s�k��mas�na yol açar ve bitki geli�mesi büyük ölçüde durur. Bu durum hasattan sonra yap�lacak azotlu gübreleme ile sa�layaca��m�z bitki geli�mesini azalt�r, verimin dü�mesine neden olur. • Hasatta ka�rk içinde mümkün oldu�u kadar az gezilmesine imkan veren tedbirler almal� domates yüklenen römork ile hasat edilen nokta aras�ndaki mesafe 25 metreyi geçmemelidir. Böylelikle hem topra��n s�k��mas� azalt�l�r, hemde ta��ma maliyeti ucuzlar. Büyük alanlarda yap�lacak yeti�tirmelerde 50 metrede bir 2 m’lik yol b�rak�larak ilaçlama, bak�m, sulama ve ta��ma i�leri kolayla�t�r�lmal�d�r. • Hasat edilen domatesin ta��nmas� esnas�nda kar�k içine uzanm�� ve üzerinde ye�il meyveler bulunan dallar kollanmal�d�r Dikkatsizce yap�lan hasatlarda kayb�n %20’ye kadar yükseldi�i görülmektedir. Baz� çiftçilerimizin kar�k içine uzanan dallar� s�rta çektirdikleri görülmektedir. Bu konuda çok dikkatli olmak gerekir. Aktarma esnas�nda güne�e bakan meyvelerin tamam�n�n güne� yan�kl��� yüzünden kaybedildi�ini görürüz. Bitkiyi mümkün oldu�u kadar büyüme �eklinde b�rakmak daha do�rudur. O nedenle yüksek boy yapan çe�itlerde s�ra aras�n� açmak ve bitkiye yataca�� geni� bir alan sa�lamak gerekir. • Tarla hasattan sonra hemen sulanmal� ve h�rpalanan bitkinin kendisini çabucak toparlanmas� sa�lanmal�d�r. �lk hasattaki sulamadan hemen sonra daha kar�klar içinde su varken, yap�lan ilave azotlu gübreleme kar�klar�n içindeki suya uygulanmal�, gübre at�l�rken havan�n rüzgarl� olmas�na özen gösterilmelidir. Aksi halde gübrenin tozu bitkilerde yanmalara neden olur. • Baz� çiftçilerimiz her s�ran�n ba��na gübre verecek su ile kar�k içine yay�lmas�n� sa�lama gibi bir uygulama yaparlarsa da bu çok yanl�� bir harekettir. Kar�k ba�lar�ndaki bitkiler gübreden zarar gördü�ü halde kar�k sonundakiler ise gübreden yararlanamaz. Bu nedenle gübrelemeden istenen sonuçlar elde edilmez. • Ya�lanan ve h�rpalanan bitkilerde hastal�k ve zararl�lar daha kolay yay�l�rlar. Bu nedenle bu dönemde de hastal�k ve zararl� mücadelelerine ara vermeden devam etmelidir. Böylece bitki üzerinde kalan ve olu�acak ürünün verimi ve kalitesi güvence alt�na al�n�r. Ambalajlama üretim amac�na göre de�i�ir. Meyve saplar� ile hasat edilen sofral�k domates çe�idinde mutlaka tek s�ral� kasalar kullan�l�r. Aksi halde birinci s�ran�n meyve saplar� di�er meyveleri delerek çok k�sa sürede çürümelerine neden olur. Yüksek kaliteli ürün pazarlanmas�nda viyoller veya tek s�ra kasalar tercih edilmelidir. Domateslerde çok s�ral� kasalar zorunlu olmad�kça kullan�lmal�d�r. Sanayi domateslerinde ise hasat römorklara dökme olarak yap�l�r. Römork kasalar�nda y��ma yüksekli�i 50 cm’yi geçmemelidir. Römorklara ilave tahta konarak yükleme yapmak son derece sak�ncal� olup büyük kalite ve kantite kay�plar�na yol açar. Olgunla�an domateslerde depolama k�sa süreler için (3-5 gün) mümkündür. Depolama s�cakl���n�n + 4 °C civar�nda tutulmas� gerekir. Verim Domates üretiminde dekara verim, yeti�tirme �artlar�na, yeti�tirmenin ba�ar�s�na ve çe�idin erkenci veya geççi olu�una göre 6-12 ton aras�nda de�i�ir.