klim stekleri
Karpuz scak ve lman iklim sebzesidir. Bu nedenle karpuz yetitiricilii ilkbaharda don tehlikesi ortadan kalktktan sonra yaplabilir. Karpuz oldukça uzun ve scak bir gelime devresine ihtiyaç duyar. Olgunluk döneminde ise yüksek scaklk ve düük nem ister. Elverili koullarda yetitiricilii ilkbahar ile sonbahar devreleri arasnda yaplr. Karpuz yüksek scaklk ve souklardan holanmaz. Karpuz tohumlar toprak scakl 12°C ve bunun üzerine çktnda ekilmemelidir. Karpuz bitkisi en ideal 20-25°C ‘lerde geliir. Kuru havalardan ve scaklardan holanmad gibi fazla hava neminden de holanmaz.
Çok nemli hava koullarnda karpuz mantari hastalklara çok çabuk yakalanr. Çiçeklerin açlmas ve meyve balamas için hava scaklnn 15°C ve üstünde olmasn ister. Düük scaklklarda hem çiçek oluumu azalr, hem de oluan ve açan çiçeklerde döllenme meydana gelmez. Böylece bitkilerde çiçek silkme görülür. Iklanma aroma, tat ve çiçek cinsiyeti üzerine olumlu etkji yapar.
Toprak stei
Karpuz yetitirmek için en elverili topraklar akarsu kenarlarndaki milli topraklarla,su tutma kabiliyeti yüksek kumlu-tnl veya tnl-kumlu topraklardr. Vegetasyon süresi ksa olan yerlerde, özellikle erkencilik düünüldüünde hafif kumlu topraklarda yetitiricilik yaplr. Karpuz baz ülkelerde veya yörelerde akarsu kenarlarndaki mili topraklarda yetitiricilik yaplr. Karpuz baz ülkelerde veya yörelerde akarsu kenarlarndaki milli topraklarda susuz olarak yetitirilir. Kökleri narin olduu için ar topraklar tercih edilmez. Bu nedenle toprak derinliinin fazla olmas ve taban suyunun bir metre civarnda bulunmas karpuz için idealdir.
Karpuz toprak pH’snn nötr olmasn ister. Ancak yaplan aratrmalarla karpuz için en elverili toprak reaksiyonunun pH 5.0-6.5 olduu tespit edilmitir. Asitli topraklarda yetitirme yaplacak ise usulüne uygun olarak kireçlenme yaplmaldr.
Hafif bünyeli kumlu topraklarda karpuz yetitiricilii yaplacaksa üretim yanm çiftlik gübresi ve dier besin maddeleri ile topran bünyesi iyiletirildikten sonra yaplmaldr.
Yetitirilme ekli
1.Toprak hazrl ekim ve dikim
2.Çapalama
3.sulama
4.gübreleme
5.Olgunluk hasat ve depolama
6.Verim
Toprak Hazrl Ekim ve Dikim
Karpuz yetitiriciliinde toprak birkaç defa derince ilenir. Toprak yapsna bal olarak karpuz yetitirilecek toprak son toprak ilemesinden önce yanm çiftlik gübresi ile mutlaka gübrelenmelidir. Kumlu topraklara 5-6 ton/da, tnl-killi topraklara ise 3-4 ton/da arasnda deien oranlarda yanm çiftlik gübresi verilip kartrlmaldr. Yanm çiftlik gübresi ile gübrelenmi, sürülmü toprak trmk ile çekilerek düzeltilir.
Karpuz, üretim sezonunda veya turfanda olarak üretilir. Normal sezondaki üretim tohumlarn direkt tarlaya ekilmesi eklinde yaplr. Turfanda karpuz yetitiricilii ise ya mini tüneller altnda dorudan tohum ekimi yaplarak, yadda scak yastk veya seralarda plastik torba ve muhtelif sakslarda karpuz fidelerinin yetitirilip daha sonra esas yetitirilme yerlerine dikilmesi eklinde olur.
Dorudan tohum ekimi ile yaplan karpuz yetitiriciliinde toprak ekim öncesinde çok iyi ilenmelidir. Daha sonra 150-300 cm aralklarla pulluk veya domuz burnu ile fazla derin olmayan sra arasn oluturacak çiziler açlr. Karpuz yetitiriciliinde sra üzeri mesafeler 50-75 cm arasnda deiir. Tohumlarn toprak yüzeyine kolay çkabilmesi için ayn yere 3-4 adet tohum atlmaldr.
Karpuz üretiminde hem dorudan tohum ekimi hem de fide dikimi hyar üretiminde uygulanan yetitirme yöntemlerine çok benzemektedir. Tohumlarn ekim derinlii ve ekli toprak yapsna baldr. Tohumlar kraç topraklarda derine, ar topraklarda ise kümbet yaplarak toprak seviyesinden yukarya ekilir. Tohumlarn üzeri yanm çiftlik gübresi ve bahçe topra karm olan harç materyali ile örtülür. Aksi taktirde ekimden sonra meydana gelen yalar toprak yüzeyinde kaymak tabakas oluturur. Kaymak tabakas oluan topraklarda çimlenen tohumlar toprak yüzeyine çkamaz. Bu koullarda toprak nemli tutulmal yada tohum ekilen ocaklarn üzerinde oluan kaymak tabakas krlmaldr.
Karpuz tohumlar hyar üretiminde olduu gibi açlan çizilerde yürüyen içiler tarafndan 3-4 adedi yan yana gelecek ekilde çizilere atlr. Daha sonra tohumlarn üstü 3-4 cm kalnlnda tavl toprakla kapatlarak bastrlr. Ayrca açlan çizilere elle ocak usulü tohum ekimi de yaplabilir. Bu ekim eklinde tohumlarn üstü önceden hazrlanm harç materyali ile örtülür. Bir dekar alan için 200-750 gr arasnda tohum kullanlr.
Karpuz üretimi bu ekim ekillerinin dnda G.D. Anadolu bölgesinde Dicle ve Frat nehirlerinin yataklarndaki çakll, kumlu ve tnl topraklarda açlan çukurlarda da yaplr. Bu üretim eklinde 40-50 cm genilikte 80-100 cm uzunlukta ve 40-100 cm derinlikte çukurlar açlr. Çukurun tabanna 2-3 kürek yanm çiftlik gübresi konur. Çiftlik gübresinin içine bol miktarda güvercin gübresi ilave edilir. Bu gübre çukurun tabanndaki toprakla kartrlr. Açlan çukurun iki ucuna 60-80 cm aralklarla ocakvari tohum ekimi yaplr. Bitkiler büyüdükçe çukur gübreli toprakla doldurulur. Böylece ocak içinde gelien bitkilerin kök ksm oldukça derinde kalm olur.
Bu yüzden karpuz bitkisi kök bölgesinin gübreli toprakla doldurulmas nedeniyle kuvvetli geliir.
Turfanda karpuz üretimi hyar üretiminde olduu gibi dorudan mini tüneller altna tohum ekimi veya fideliklerle yetitirilen karpuz fidelerinin don tehlikesi geçince esas yetitirilme yerlerine yani darya toprakl olarak dikilmesi eklinde yaplr. Karpuz fideleri scak yastklarda veya fide yetitirme seralarnda saks veya plastik torbalarda yetitirilir. Fideler 3-5 yaprakl olduklarnda esas yetitirilme yerlerine dikilirler.
Çapalama
Karpuz tohumlar normal artlarda ekimden 6-12 gün sonra çimlenerek bitkiler toprak üzerine çkarlar. Topra kabartmak, yabani otlar ayklamak ve topraktaki rutubeti muhafaza edebilmek için sra aralar el aletleri veya çapa makinalar ile ilenir. Karpuz bitkileri toprak yüzeyine çkp kotiledeon yapraklar tam iriliine ulatnda ilk hakiki yaprak görülmeye baladnda her ocakta iyi gelien 1-2 bitki braklarak seyreltilir. Bu dönemde ilk çapa ilemi de yaplr. Bitkiler 5-10 yaprakl olduklarnda ot çapas ile beraber boaz doldurmas yaplr. Yetitiricilikte toprak yaps, otlanma durumu ve bitkinin gelime durumuna göre 1 veya 3 defa çapa yaplr. Elle yaplan bu çapa ilemlerinden sonraki toprak ilemleri makine ile yaplr. Çktan 4 hafta sonra dallanma, 6-8 hafta sonra bitkilerde çiçeklenme balar. Bu önemden sonra toprak ilemesi yaplamaz.
Sulama
Karpuz kökleri taban suyuna ulat andan itibaren bitki salkl ve düzenli bir ekilde geliir. Bu bakmdan karpuz yetitiricilii akarsu kenarlarnda daha baarl olur. Baarl bir yetitiricilik için karpuzun düzenli bir ekilde sulanmas gerekir. Fazla su hasat sonras dayanm süresi ve meyve tadn azaltr. Bu yüzden yetitiriciler fazla sudan kaçnmaldr. Karpuz bitkisi meyvelerin irilemesi döneminde toprakta yeterli suyun bulunmasn hasada doru ise azalmasn ister. Düzenli bir sulama yaplmazsa bitkilerde gelime olumsuz yönde etkilenir. Düzensiz sulama meyvelerin olgunlat dönemde olursa meyvelerde çatlamaya neden olur.
Karpuz bitkileri domateste olduu gibi belli büyüklüe ulatnda domuz burnu veya pullukla askya alnr. Sra aralarnn orta ksm sulama kar ekline getirilir. Bitkilerin bulunduu ksm yüksekte kalr. Yani bitkiler askya alnm olur. Sra aralarnn orta ksmnda oluan karklara salma eklinde su verilir. Karklara verilen suyun bitkilerin meyvelerine ve kök bölgesine ulamalar engellenmelidir. Aksi taktirde su ile temas eden kök bölgesinde hastalklar oluur ve bitki ölür. Ayn ekilde meyvelerin de su ile temas olmamaldr. Su ile temas olan meyvelerde çürümeler meydana gelir.
Gübreleme
Karpuzun çiftlik gübresi yannda ticari gübreye olan ihtiyac da fazladr. Tohum ekiminden önce mutlaka topraa yanm çiftlik gübresi verilmelidir. Kumlu toprakalrda dekara 5-6 ton, tnl-killi topraklarda ise dekara 3-4 ton hesab iel yanm çiftlik gübresi verilir. Karpuz bitkisi güvercin, koyun ve kiçi gübrelerinden de holanr. Çiftlik gübresi yannda yaklak olarak dekara 12-15 kg azot, 10-12 kg fosfor ve 20-25 kg potasyumlu gübre verilir. Topraa verilecek gübre miktar topran yaps ve yetitirme sistemine göre ayarlanr. Kumlu topraklarda yetitiricilik yaplacaksa hem çiftlik gübresi hemde ticari gübre miktar arttrlmaldr. Genellikle çiftlik gübresi ve kompoze gübre serpe eklinde, dier ticari gübreler ise bant eklinde veya bitki gövdesine deemeyecek ekilde verilir.
Olgunluk, Hasat ve Depolama
Karpuzlarda olgunluk meyveler ve meyve saplar üzerinde meydana gelen baz belirtilerle kolayca anlalr. Tohum ekiminden 80-120 gün sonra meyveler hasat olgunluuna gelir. Baz olgunluk kriterleri u ekilde sralanabilir.
• Olgun karpuzlar kavunlarn aksine olgunluun ileri dönemlerinde hafiflerler.
• Meyve kabuu üzerindeki mum tabakas matln kaybeder ve meyve parlak bir hal alr.
• Meyve kabuu trnakla kolayca syrlr.
• Karpuz saplar üzerinde bulunan kulakçk kurur
• Karpuzu dalna balayan tüylü saplar kurur.
• Karpuz üzerine parmakla sertçe vurulduunda kendine has dolgun ve tok bir ses çkarr.
• Avuçlar arasna alnan karpuz kulan yannda sakldnda içerden bir çtrdama sesi gelir.
Yukarda açklanan belirtiler varsa karpuz meyvesi olgun hale gelmi demektir. Hasat olgunluuna gelmi karpuzlar bu ii bilen uzmanlar tarafndan tespit edilerek hasat gerçekletirilir.
Karpuzda meyve balama farkl dönemlerde olduundan karpuz meyveleride farkl dönemlerde olgunlarlar. Olgunlaan meyveler sürekli hasat edildiinde bu hasat ekline kademeli hasat denir. Olgunlam karpuz meyveleri zaman geçirilmeden hasat edilmelidir. Hasatta gecikme olursa meyvelerin içi boalr, yenen placente ksm yumuar. Kademeli hasat 3-5 defada tamamlanr.
Tarla eklinde geni alanlarda karpuz yetitiricilii yaplyorsa, karpuz meyvelerinin %60-70’i olgunlatnda hasat yaplr. Tarlada ham ve yar olgun meyveler kalr. Bu ekildeki yetitiricilikte hasat iki defada yaplr. Hasat edilen karpuz meyveleri dikkatli bir ekilde çarpmadan tayclara yüklenmelidir.
Karpuz meyveleri hasat edildikten sonra normal koullarda ancak bir hafta saklanabilir. Baz çeitlerde bu süre 60 güne kadar çkabilir. Karpuzlarda hasattan sonra olgunlama devam etmez. Bu nedenle hasat meyvelerin olgunlat dönemde yaplmaldr. Hasattan sonra muhafaza süresi uzadkça önce koflama, sulanma, daha sonra bozulma ve kokuma meydana gelir. Baz karpuz çeitlerinin meyveleri +4 °C’de %60-70 nemde 3-4 aya kadar muhafaza edilebilirler.
Verim
Karpuzlarda dekara verim yetitirilen çeidin ortalama meyve arlna veya bitki üzerinde braklm meyve saysna göre deiir. Son yllarda yetitirilen karpuzlarn ortalama meyve arlklar ve bitki üzerimdeki meyve saysnn fazla olmas nedeniyle dekara verim yükselmitir. Yetitirme ekli ve çeitlere bal olarak dekardan ortalama olarak 3-7 ton karpuz meyvesi hasat edilebilmektedir.