Fasulye - Barbunya Tarımı


İklim İsteği

İklim isteği yönünden hassas olup özellikle bazı dönemlerde çevre şartlarına karşı çok duyarlıdırlar ve bu özellikleri nedeniyle başarıyla yetiştirildiği yerler ve yöreler sınırlıdır. Çimlenme için yüksek sıcaklık isterler. 0°C’nin altındaki sıcaklıklar bitkiyi öldürür. Buna karşılık çiçeklenme ve meyve bağlama dönemlerinde yüksek sıcaklık büyük zararlara yol açar. Verim ve kalite çok önemli bir ölçüde düşer
İlkbaharda özellikle tohum ekiminden çimlenmenin tamamlanmasına kadar geçen süre içindeki yapışlar önemli çimlenme kayıplarına yol açarak başarıyı azaltır. Meyve bağlama döneminde 18-25 °C arasındaki sıcaklıklar optimum meyve tutumu ve gelişmesini sağlar.
Tohumluk üretiminde ve kuur fasulye üretiminde tohumların olgunlaşması döneminde düşen sürekli yağışlar fasulye üretimini imkansız kılar. Zira bakla kurulduktan sonra ıslanırsa dane kabuğu buruşur ve beyaz renk koyulaşarak satış imkanını sınırlar.

İklim isteği yönünden hassas olup özellikle bazı dönemlerde çevre şartlarına karşı çok duyarlıdırlar ve bu özellikleri nedeniyle başarıyla yetiştirildiği yerler ve yöreler sınırlıdır. Çimlenme için yüksek sıcaklık isterler. 0°C’nin altındaki sıcaklıklar bitkiyi öldürür. Buna karşılık çiçeklenme ve meyve bağlama dönemlerinde yüksek sıcaklık büyük zararlara yol açar. Verim ve kalite çok önemli bir ölçüde düşer
İlkbaharda özellikle tohum ekiminden çimlenmenin tamamlanmasına kadar geçen süre içindeki yapışlar önemli çimlenme kayıplarına yol açarak başarıyı azaltır. Meyve bağlama döneminde 18-25 °C arasındaki sıcaklıklar optimum meyve tutumu ve gelişmesini sağlar.

Tohumluk üretiminde ve kuur fasulye üretiminde tohumların olgunlaşması döneminde düşen sürekli yağışlar fasulye üretimini imkansız kılar. Zira bakla kurulduktan sonra ıslanırsa dane kabuğu buruşur ve beyaz renk koyulaşarak satış imkanını sınırlar.

Toprak İsteği

Fasulye toprak istekleri bakımından seçici bir bitki değildir. Çok hafif topraklar dışında her toprakta yetişebilir. Ancak organik madde yönünden zengin ve su tutma kapasitesi iyi olan topraklarda daha başarılı sonuç verir. Potasyumca zengin topraklarda yetiştirilen fasulyelerde kalite belirgin şekilde artar. Kaymak bağlama özelliğine sahip topraklarda özellikle tohumun çimlenme döneminde düşen yağışlar önemli çimlenme zorluklarına yol açar.

Yetiştirilme Şekli

1.Toprak hazırlığı ekim ve bakım işleri
2.Sulama
3.Gübreleme
4.Olgunluk hasat ve depolama
5.Verim

Toprak Hazırlığı,Ekim ve Bakım İşleri

Fasulyelerin ister yer isterse sırık çeşidi olsun üç şekilde yetiştirildiğini görüyoruz. Bu üç şekilden sonuncusu ülkemizin bazı yerlerinde özellikle kuru fasulye üretiminde kullanılmakta ise de ilkel bir üretim şekli oluşu nedeniyle uygulamasını önermemiz mümkün değildir.

Üretim şekillerinden birincisi hazırlanan geniş masuraların boyun noktalarında ocak usulü ekimdir. Özellikle küçük alanlarda yapılan üretimlerde ocak usulü ekimdir. Özellikle küçük alanlarda yapılan üretimlerde, aile işletmelerinde ve sırık fasulye yetiştiriciliğinde uygulanan bir yöntemdir ve ülkemizde çok kullanılır.

Bu yöntemle üretimde toprak sonbaharda 30 cm derinlikte sürülerek kışa bırakılır. Organik gübre verme imkanı varsa gübreleme bu sürümle birlikte yapılır ve dekara 3-4 ton yanmış çiftlik gübresi verilerek sürümle toprağa karıştırılır. Kış döneminde yabancı ot mücadelesi dışında herhangi bir işlem yapılmaz. Bitki çok çabuk büyüyerek toprağı kapattığından gübreleme işlemi ekimden önce yapılmaz. Bitki çok çabuk büyüyerek toprağı kapattığından gübreleme işlemi ekimden önce yapılmış olmalıdır. İlkbahar da sürüm sırasında tavın muhafaza edilmesi yetiştiricilik açısından çok önemlidir. Zira fasulye çimlenmesinin başarılı olması için yüksek toprak sıcaklığı ve nem ister. Ayrıca ekim sonrası ve çimlenme öncesi düşecek yağış kaymak bağlamaya ve önemli çimlenme kayıplarına neden olacağından ekimin yapılması için yağış riskinin azalması gerekir. Bu gecikme ve sıcaklığın artması toprak tavının kaçırılmasına sebep olabilir. Bu durumlarda masuralarda ocak usulü ekim suretiyle ekim avantajlıdır.

Zira tavlı toprağa ekim yapıldığı gibi tabın kaçması düşünülmeden 40-50 cm aralıklarla masuralar hazırlanarak sulanır ve toprak tavlaşınca ekim yapılır. Daha çok uygulanan yöntem budur. Ekim, masuraların boyun noktalarına sacayağı şeklinde 20-30 cm sıra üzeri mesafelerde her ocağa 2-3 tohum atılarak, 2-5 cm toprak derinliğine yapılır. Sırık fasulyesi yetiştiriciliğinde ocağa ekine tohum sayısı daha fazla, ocakların aralıkları daha sık olmalıdır. Fasulye tohumları uygun çevre şartlarında 6-8 gün içinde çimlenir. Bitkiler toprak üzerine çıkar. Bitki gelişmesi oldukça hızlı olur. Bitkiler ilk hakiki yapraklarını geliştirdiklerinde bir defaya mahsus olmak üzere çapalanırlar. Daha sonra düzenli aralıklara sulanırlar. Sırık fasulyesi yetiştiriyorsak bitkilerde sürgün uçları belirince sırıkların dikilmesi gerekir. Sırık verme işi gecikirse bitkilerin sürgün uçları birbirine dolanır. Bitkilerin büyüme uçları kıvrılarak sarılma özelliğine sahip olduğundan gecikilmesi halinde büyüme uçlarını birbirinden ayırmak son derece zor, hatta imkansızdır.

Sırık vermede çok değişik materyal kullanmak mümkündür. Yetiştirici kendisi için en ekonomik materyali seçer ve kullanır. Sürekli olarak sırık fasulyesi üretimi yapmanız söz konusu ise, 8 mm çapındaki sert demirden 2 m boyunda demirler kesilir ve 4 adedi tepe noktasında halka halinde birbirine bağlanır. Daha sonra bu iskelet iki sıra üzerine sıra üzerinde 2-3 ocağı içine alacak şekilde piramid şeklinde demirlerin uç kısmı rüzgardan devrilmeyi engelleyecek şekilde toprağa gömülerek herek verilir. Sırıkların tek tek dikilmesi durumunda fasulye baklaları yapraklar altında kalır. Bazen diğer bitkilerin sürgün uçlarınca sırığa sarılır. Bu nedenle toplama çok zorlaşır ve bakla yapısı bozuk olur. Pramid şeklinde herek verilirse baklalar pramidin iç yüzeyinde aşağıya doğru sarkarlar. Kolayca görülüp kolayca toplanırlar. Düzgün şekilli baklalar hasat edilir. Bitkiler üzerinde hasata geldiği halde görülmeyip unutulan meyveler olmaz. Fasulyelerde bitki üzerinde meyve unutulması bitkinin daha erken dönemde yaşlanmasına ve bu nedenle verim düşüşüne neden olur.

Hereklerin tek tek verilmesi bu sakıncaları getirir. Ancak demirler üzerindeki sarılmış gövde kalıntılarının sıyrılarak atılması çok kolay olur. Ağaç hereklerden bu gövde kalıntılarını uzaklaştırmak çok zaman alır.
Yetiştirdiğimiz, çeşit yer fasulyesi ise çapalama işlemi tamamlandıktan sonra sulama, hastalık ve zararlılarla savaşım dışında bir işlem yapılmaz.
Bu günün modern yer çeşitlerinde meyvelerin çok büyük bir bölümü aynı dönemde oluşur ve hasat olgunluğuna gelir ve fasulye hasadını makine ile yapmaya imkan verir. Düzenli sulama başarılı üretimin temel şartlarındandır.

Özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde fasulye tarımının şu veya bu sebeple gecikmesi başarıyı sınırlar, hatta bazen tamamen imkansız kılar. Bu nedenle fasulye üretimi ilkbahar döneminde yüksek yörelerde yapılır. Bu bölgelerimizde sonbahar üretimi ilkbahar üretimine göre çok daha başarılı olur. Bu dönemde üretilen fasulyeler ilkbahar dönemi üretimine göre daha kaliteli olur, birim alandan elde edilen ürün en az %50 oranında artar. Sırık fasulyelerine göre daha uzun süre ürün veriler. İlkbahar döneminde süre uzayınca sıcak döneme girilir ve bu nedenle sıcak bölgelerde üretimi yapılamaz.

Fasulyelerde büyük boyutlu üretimlerde kullanılan ekim şekli ise düz tarlaya mibzerle yapılan ekim şeklidir. Bu üretim şekli ister konserve endüstrisi ister sofralık pazarlanmak üzere isterse tohum ve kuru fasulye üretimi için olsun her üç amaçlı üretimde de uygulanan modern ekim şeklidir.
Bu yöntemle yapılacak ekimde tarla, masuralara ekim şeklinde olduğu gibi gübrelenir, işlenir, toprak ekim tavında iken işlenerek ekime hazırlanır. Bu şekilde ekime hazırlanmış olan tarla 2-3 gün süre ile olduğu gibi bırakılarak tarlanın tav derinliğinin yeknesaklaşması sağlanır.

Daha sonra 50-60 cm sıra arası mesafe ile sıra üzerinde 20-25 cm’de bir tohum gelecek şekilde toprağın tav seviyesinin 3-5 cm altına gelecek şekilde mibzerle ekim yapılır. Dekara kullanılan tohum, ekim sıklığı ve özellikle de çeşidin dane iriliğine bağlı olarak 6-18 kg arasında değişir.
Fasulye tohumlarında çimlenme sırasında fasulye sineği büyük zarara yol açabilir. Bu nedenle tohumun ekim öncesinde mutlaka ilaçlanması gerekir. Bu yöntemle yapılan yetiştirmede bitkiler iki hakiki yaprak geliştirdiklerinde makine ile çapalanırlar ve makinanın yanaşamadığı dar şerit üzerindeki otlar el çapası ile alınırlar. Daha sonra sıralar arasında son işleme ile küçük domuz burnu geçirilerek ortadaki işlenmiş toprak bitki sıraları üzerinde doğru atılır ve sulamayı kolaylaştıracak şekilde dar karıklar açılır. Salma yöntemi işe sulama yapılacaksa bu karıklar sulamayı kolaylaştırır. Bitki sıraları üzerine doğru atılan besin maddelerince zengin toprak bitkilerin daha iyi gelişmesini sağlar.

Sulama

Fasulyeler çimlenme ve meyve bağlama döneminde yüksek sıcaklığa ve kuraklığa karşı çok hassastırlar. Meyvelerin bu dönemde dökülmesini önlemek için bitki çevresindeki rutubeti yüksek tutmak şarttır. Bu nedenle çiçeklenme ve meyve bağlama döneminde sulama sayısını yüksek tutarak meyve bağlama ve meyve gelişmesine yardımcı olmak gerekir. Fasulyelerde özellikle yer çeşitlerinde sulamanın yağmurlama yöntemi ile yapılması başarıyı arttırdığından yağmurlama sulama yöntemi tercih edilir.

Gübreleme

Fasulyelerde suni gübre kullanılarak yetiştirme yapılacaksa gübrenin tamamı bir defada ve ekimden 2-3 hafta önce sürümle toprağa karıştırlmalıdır. Fasulyelerde toprağın yapısına bağlı olarak bir dekar alana ortalama 12-14 kg sülfat formunda N, P2O5 ve 10-12 kg K2O verilir.

Olgunluk, Hasat ve Depolama

Fasulyeler taze olarak değerlendilecekse hasadın elle veya makine ile yapılmasına bağlı olmak üzere hasat zamanı tespit edilir. Makinalı hasatta bitki üzerindeki meyvelerin tümünde ortalama en yüksek hasat edilebilir meyveye ulaşınca makine ile bir defada hasat yapılarak meyveler özel ayırma yöntemleri ile gruplanarak değerlendirilirler.
Elle yapılan hasatta ise 3-4 günde bir defa hasat olgunluğuna gelmiş fasulye meyveleri toplanırlar. Hasatta bitkinin zarar görmesine özen gösterilir. Baklalar yukarıya doğru çekilerek koparılırlar. Baklaları aşağıya doğru koparmaya çalışmak bitkiye zarar verir.
Hasat edilen fasulyelerde meyvelerin pazarlanmaya kadar muhafazası önem taşır. Hasattan sonra meyvelerin gölge bir yerde yüksek rutubetli (%80’in üzeri) bir ortamda korunarak su kaybetmeleri önlenmelidir. Akis halde fasulyeler hızla su kaybederek pörsürleri, Pazar değerlerini kaybederler. %80 üzerindeki nem içerek ortamlarda +4-5 °C’de 8-10 gün süre ile muhafaza edilirler.

Verim

Fasulyelerde verim yer çeşitlerinde dekara 1200-1300 kg, sırık çeşitlerinde ise 1800 2000 kg arasında değişir. Sırık çeşitlerinde daha yüksek değerlerde ulaşmak mümkündür.